Tolerancja określa dopuszczalny zakres wyniku i metodę jego sprawdzenia. Nie wolno dopisywać jej dopiero po dostawie. Przed zamówieniem trzeba wskazać wymiar odniesienia, granice odchylenia, stan materiału, miejsce pomiaru i zasady oceny partii.
Tolerancja to zakres, nie ogólna zgoda na niedokładność
Zapis „grubość 50 mm” jest niepełny, jeżeli nie wiadomo, czy to nazwa nominalna surowej tarcicy, minimalna rzeczywista grubość czy wymiar gotowego elementu. Zapis „50 mm ± 1 mm po struganiu” wskazuje zakres od 49 do 51 mm, ale nadal wymaga ustalenia miejsca i temperatury pomiaru oraz dopuszczalnej geometrii.
Tolerancja dwustronna, na przykład ±1 mm, dopuszcza odchylenie w obu kierunkach. Tolerancja jednostronna, na przykład +2/0 mm, zabrania zejścia poniżej wartości bazowej. Przy tarcicy przeznaczonej do dalszego strugania częściej ważna jest minimalna wartość użyteczna niż symetryczny rozrzut wokół nominału.
Cztery oddzielne wymagania
| Właściwość | Co opisuje | Czego nie zastępuje |
|---|---|---|
| Grubość i szerokość | Rzeczywisty przekrój w określonych miejscach deski. | Oceny łódkowatości, skręcenia i prostoliniowości. |
| Długość | Odległość między czołami albo uzgodnioną długość użyteczną. | Informacji o pęknięciach czołowych i położeniu wad. |
| Geometria | Płaskość, równoległość, wygięcie, skręcenie i stan krawędzi. | Wymiaru materiału, który pozostanie po wyrównaniu. |
| Wilgotność | Stan drewna wpływający na jego wymiary w chwili kontroli. | Tolerancji wymiarowej ani przewidywania każdej późniejszej zmiany. |
Deska może mieścić się w tolerancji grubości, lecz być zbyt skręcona, by uzyskać wymagany element. Może też mieć prawidłową geometrię, ale w najcieńszym miejscu nie pozostawiać naddatku na obróbkę. Dlatego wymiar i geometria powinny być kontrolowane osobno.
Nie istnieje jedna tolerancja dla całej tarcicy
Zakres zależy od produktu i etapu: tarcicy surowej, elementu po przetarciu, deski struganej albo gotowej formatki. Znaczenie mają gatunek, wilgotność, technologia wytwarzania, długość elementu i warunki pomiaru. Jeżeli oferta odwołuje się do normy, klasyfikacji lub regulaminu dostawcy, trzeba wskazać konkretny dokument i wydanie. Sama fraza „zgodnie z normą” nie mówi jeszcze, która reguła ma obowiązywać.
Jak zaplanować kontrolę partii?
- Zapisz cechę i granice. Oddziel grubość, szerokość, długość, geometrię i wilgotność.
- Ustal stan materiału. Zanotuj, czy jest surowy, obrzynany, strugany oraz jaka powierzchnia ma być mierzona.
- Wskaż narzędzie i miejsca. Dla grubości wykonuj pomiary w kilku miejscach; unikaj sęka, wyrwania lub miejscowego zgniecenia, chyba że to one są przedmiotem oceny.
- Dobierz próbę. Pobierz deski z różnych warstw i miejsc paczki. Jedna łatwo dostępna sztuka nie opisuje rozrzutu całej partii.
- Ustal regułę decyzji. Z góry określ, co dzieje się z wynikiem granicznym i pojedynczą sztuką poza zakresem.
- Zapisz warunki. Wilgotność i temperatura materiału pomagają wyjaśnić różnice między pomiarem dostawcy a odbiorcy.
Przykład specyfikacji
„Deski dębowe 32 mm, równe”.
Precyzyjniej:„Tarcica dębowa KD, surowa, grubość nominalna 32 mm. Proszę podać uzgodnioną minimalną grubość rzeczywistą i tolerancję dostawy. Element gotowy po dwustronnym wyrównaniu ma mieć 26 mm. Wymagamy informacji o sposobie kontroli grubości i geometrii partii”.
Przykład nie narzuca liczby właściwej dla każdej dostawy. Pokazuje, że klient przekazuje wymiar gotowy, a dostawca potwierdza parametry produktu wejściowego. Dopiero porównanie tych danych pozwala ocenić, czy pozostaje wystarczający naddatek.
Najczęstsze błędy
- traktowanie wartości nominalnej jak gwarantowanego minimum;
- ocena deski w jednym, najgrubszym miejscu;
- łączenie tolerancji wymiaru z dopuszczeniem dowolnej krzywizny;
- porównywanie wyników wykonanych przy innej wilgotności bez zapisania warunków;
- ustalanie kryteriów dopiero po rozkroju, kiedy materiału nie można już rzetelnie ocenić w stanie dostawy.
Zobacz także jak czytać wymiary tarcicy oraz jak dobrać grubość do elementu gotowego.
Ustal wymiary i sposób kontroli przed zamówieniem