Co oznacza tolerancja wymiarowa?
Tolerancja określa dozwolone odchylenie rzeczywistego wymiaru od wartości nominalnej. Może być zapisana symetrycznie, na przykład 500 ± 1 mm, albo jednostronnie, gdy element nie może być mniejszy lub większy od określonej granicy. Bez liczbowej wartości określenie „dokładny wymiar” jest niejednoznaczne.
Tolerancja, naddatek i zmiana wilgotności
Tolerancja opisuje zgodność wykonanego elementu z wymaganiem. Naddatek jest dodatkowym materiałem pozostawionym na obróbkę. Zmiana wymiaru wskutek wilgotności jest zachowaniem drewna po wykonaniu. Tych trzech rzeczy nie należy łączyć w jedną liczbę.
Moment i warunki pomiaru
Wymiar drewna zależy od wilgotności i temperatury, dlatego przy dokładnych elementach warto ustalić warunki odniesienia oraz moment kontroli. Pomiar bezpośrednio po obróbce w pracowni i pomiar po pobycie w innym środowisku mogą dać różne wyniki, nawet gdy element nie został błędnie wykonany.
Nie tylko długość, szerokość i grubość
Specyfikacja może obejmować również prostoliniowość krawędzi, płaskość, prostopadłość, równoległość albo położenie otworów. Element mieszczący się w tolerancji długości może nadal nie pasować, jeżeli jest skręcony lub nie zachowuje kąta.
Jak przygotować czytelne wymaganie?
- podaj wymiar nominalny i dopuszczalne odchylenie dla każdej osi,
- wskaż stan elementu: surowy, strugany, szlifowany czy gotowy,
- ustal punkty lub powierzchnie bazowe,
- określ wilgotność albo warunki pomiaru, jeśli dokładność tego wymaga,
- wskaż cechy geometryczne ważne dla montażu,
- dopasuj dokładność do rzeczywistej funkcji elementu.
Dlaczego „im ciaśniej, tym lepiej” nie zawsze działa?
Bardzo mała tolerancja zwiększa liczbę operacji, kontrolę i koszt, a w drewnie może zostać szybko przekroczona po zmianie warunków. Rozsądna tolerancja wynika z montażu, konstrukcji i możliwości pomiarowych, a nie z samego dążenia do najmniejszej liczby.